Khi bị sứa chạm, điều dễ xảy ra nhất là mọi người xung quanh cùng đưa ra mẹo: “Đổ giấm đi.” “Đổ chanh.” “Dùng nước tiểu.” “Chà cát.” Đây chính là lúc cần ít mẹo hơn và nhiều nguyên tắc hơn.
Các hướng dẫn y khoa quốc tế cho thấy cách xử lý có thể khác nhau tùy loài sứa, và bằng chứng về một số chất như giấm không giống nhau với mọi loài. Red Cross lưu ý giấm không nên được sử dụng một cách mặc định cho phần lớn loại sứa trong vùng biển mà họ đánh giá và khuyến cáo tránh chà/cạo mạnh.
Bước 1: ra khỏi nước
Không tiếp tục bơi. Di chuyển lên bờ và báo cứu hộ/người đi cùng. Nếu nạn nhân khó thở hoặc choáng, ưu tiên cấp cứu chứ không dành thời gian thử mẹo tại bãi.
Bước 2: không chà
Không:
-
Gãi.
-
Chà cát.
-
Chà khăn.
-
Dùng tay trần miết lên vùng da.
Các tế bào chích còn sót lại có thể tiếp tục gây kích ứng.
Bước 3: loại bỏ tua còn bám mà không chạm bằng tay trần
Red Cross khuyến nghị nhẹ nhàng loại bỏ phần tua còn bám, tránh tiếp xúc trực tiếp; có thể rửa bằng nước biển để hỗ trợ loại bỏ phần còn sót.
Dùng:
-
Găng nếu có.
-
Nhíp/dụng cụ thích hợp.
Không cào mạnh bằng dao hoặc thẻ nhựa.
Bước 4: giảm đau bằng nhiệt phù hợp
Các tổng quan của Red Cross cho thấy nhiệt có thể giúp giảm đau do sứa tốt hơn so với chườm lạnh trong nhiều trường hợp. Có thể dùng nước ấm/nóng ở mức có thể chịu được nhưng không gây bỏng nếu điều kiện cho phép.
Còn giấm?
Không có một quy tắc đơn giản cho mọi loài. Một số phác đồ trên thế giới sử dụng giấm cho những loài cụ thể; các hướng dẫn khác lại cảnh báo giấm có thể không phù hợp với một số sứa. Vì vậy tại Quảng Ninh:
Không dùng nước tiểu
Không có lý do để dùng nước tiểu như phương pháp sơ cứu tiêu chuẩn. Không dùng:
-
Nước tiểu.
-
Rượu.
-
Chanh.
-
Lá cây.
-
Kem đánh răng.
Khi nào phải cấp cứu?
Gọi 112 hoặc tìm y tế ngay nếu có:
-
Khó thở.
-
Sưng môi/lưỡi/họng.
-
Đau ngực.
-
Ngất.
-
Lơ mơ.
-
Co giật.
-
Đau dữ dội lan rộng.
-
Vết đốt diện rộng.
-
Trẻ nhỏ có phản ứng mạnh.
Checklist nhanh
-
Ra khỏi nước.
-
Không chà xát.
-
Không dùng tay trần gỡ tua.
-
Rửa bằng nước biển nếu cần loại bỏ tua.
-
Nước ấm có thể giúp giảm đau.
-
Không dùng nước tiểu.
-
Không tự áp dụng giấm cho mọi loại sứa.
-
Có phản ứng toàn thân → cấp cứu.
