Trong thời tiết oi bức của mùa hè, một dòng suối nước mát lành hay một thác nước nên thơ giữa núi rừng xanh mát sẽ là điểm đến lý tưởng cho những chuyến đi dã ngoại, cắm trại của các gia đình, nhóm bạn. Với điều kiện địa lý trải dài, Quảng Ninh có lợi thế phát triển du lịch trải nghiệm gắn với thiên nhiên như vậy.
Lợi thế ấy bắt nguồn từ địa hình miền núi dốc, chia cắt mạnh cùng hệ thống rừng đầu nguồn phong phú. Những dòng nước len qua khe đá, đổ thành ghềnh thác giữa không gian xanh mát, hoang sơ, tạo nên nguồn tài nguyên giàu tiềm năng cho du lịch sinh thái và khám phá.
Từ nền tảng tự nhiên đó, mỗi nơi mang một sắc thái riêng, từ điểm dễ tiếp cận, phù hợp gia đình đến những tuyến đòi hỏi đi bộ, khám phá rừng và lưu trú trong bản. Xã Ba Chẽ nổi bật với Lang Cang, Khe Lạnh, Khe Lùng cùng nhiều khe suối giữa rừng; xã Quảng Tân có thác Bạch Vân năm tầng và nhiều thác ở các thôn Tầm Làng, Siềng Lống; phường Đông Mai có Thác Mơ, thuận tiện cho hành trình ngắn ngày. Trong khi đó, xã Kỳ Thượng sở hữu hệ thống khe, suối, thác giữa rừng; phần lớn diện tích xã nằm trong vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng.
Chính sự đa dạng ấy cho phép hình thành nhiều trải nghiệm, từ picnic, tắm suối, cắm trại, trekking ngắn đến khám phá rừng và đời sống bản làng. Suối, thác vì thế không chỉ là nơi “giải nhiệt”, mà còn có thể bổ sung một dòng sản phẩm mới, làm phong phú trải nghiệm du lịch hè.
Mặc dù thế, nhiều điểm vẫn khai thác tự phát, chủ yếu qua truyền miệng hoặc mạng xã hội. Du khách thường tắm suối, dã ngoại trong ngày nên chi tiêu thấp, trong khi dịch vụ lưu trú, hướng dẫn, cứu hộ và vệ sinh còn thiếu. Một số nơi quá tải cuối tuần, nhiều khu vực sâu trong rừng chưa đủ điều kiện đón khách, khiến khoảng cách từ cảnh quan đến sản phẩm du lịch hoàn chỉnh vẫn còn lớn.
Trong bức tranh đó, một số nơi đã được công nhận hoặc tổ chức khai thác quy củ hơn. Khe Vằn, Pạc Sủi và Khe Song - Thác Bạc đã được công nhận điểm du lịch; Thác Mơ được đầu tư, tổ chức khai thác, phục vụ nhu cầu vui chơi, nghỉ ngơi. Dù mức độ hoàn thiện khác nhau, những chuyển động này cho thấy hoạt động tại suối, thác đang từng bước được đưa vào quản lý, đầu tư hạ tầng và mở rộng dịch vụ.
Ảnh: Hoàng Nga
Không dừng ở việc khai thác cảnh quan, một số điểm đã bắt đầu kết nối với giá trị cộng đồng. Khe Vằn gắn với Soóng cọ, nghề miến dong và văn hóa Sán Chỉ; hành trình tới Khe Tiền đi qua bản Dao, ruộng bậc thang, rừng hồi, quế. Lang Cang kết hợp trải nghiệm sông, thác, chèo thuyền với đặc sản Ba Chẽ như cá suối, gà đồi, trà hoa vàng. Khe Song, Thác Bạc lại nằm trong không gian rừng và văn hóa người Dao Thanh Y vùng Yên Tử.
Một lát cắt rõ nét hơn là mô hình Am Váp Farm tại Kỳ Thượng, nơi kết hợp tắm suối, chèo SUP, bè, thuyền thúng với nghỉ nhà sàn, ẩm thực bản địa, thổ cẩm, tắm lá thuốc và trải nghiệm văn hóa Dao. Có hướng dẫn tại chỗ, mô hình này giúp kéo dài lưu trú, tăng chi tiêu và tạo sinh kế cho người dân. Từ thực tế này, ông Lê Minh Thứ, Chủ tịch CLB Du lịch Cộng đồng (Hiệp hội Du lịch tỉnh), cho rằng mỗi dòng thác khi gắn với một cộng đồng sẽ mang một câu chuyện riêng, giúp tránh lối khai thác đơn điệu kiểu tắm suối - ăn uống - check-in.
Nhận định ấy cho thấy không nên phát triển suối, thác theo một khuôn mẫu. Khu gần đô thị phù hợp picnic, tắm suối có kiểm soát, kết hợp ẩm thực. Khu gắn bản làng tổ chức tour trong ngày, đi bộ, tham quan thác, trải nghiệm nghề và món ăn địa phương. Điểm xa hơn phát triển tour 2 ngày 1 đêm với trekking, homestay, cây thuốc và sản vật rừng. Riêng vùng lõi bảo tồn cần hạn chế khách, chỉ khai thác khi an toàn, có hướng dẫn viên.
Quảng Ninh có nhiều thác đẹp, nhưng không chỉ phát triển cảnh quan mà cần có sự liên kết chuỗi trải nghiệm gắn rừng, bản làng, văn hóa bản địa... Khi được tổ chức bài bản, an toàn và có cộng đồng tham gia, suối thác mới trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, hấp dẫn mùa hè. Tuy nhiên, khai thác càng sâu càng phải siết chặt an toàn và bảo tồn: Phân vùng tắm, tham quan; cảnh báo thời tiết, đóng điểm khi mưa lớn; bố trí hướng dẫn, sơ cứu tại chỗ. Hạ tầng cần đủ dùng, nhưng không bê tông hóa, làm mất vẻ nguyên sơ của suối thác.
